Μαριάννα Κορομηλᾶ
Ἀπόσπασμα | Βιογραφία | Βιβλιογραφία Extract | Biography | Bibliography Auszug | Biographie | Bibliographie

Ἀγνοοῦμε σὲ βάθος τὴν πραγματικὴ μας ἱστορία

Κυρίες καὶ κύριοι,
Ὣσπου νὰ περάσει τὸν Νέστο, ἀδυνατοῦσα νὰ ταυτίσω τὰ διαβάσματα καὶ τὶς γνώσεις μὲ τὴ γνώριμη νεοελληνικὴ πραγματικότητα μέσα στὴν ὁποία ζοῦσα. Ἔνιωθα παγιδευμένη στὸν ἀθηναϊκὸ ἐπαρχιωτισμό. Οἱ ἰδεοληψίες καὶ τὰ κακότεχνα ἱστορικοφανὴ κατασκευάσματα μὲ ἀπωθοῦσαν. Αἰσθανόμουν ὅτι ἡ παιδεία, σχολικὴ καὶ πανεπιστημιακή, μᾶς ἀπεμάκρυνε ἀπὸ τὴν οὐσία. Στένευε ἀπίστευτα τοὺς ὁρίζοντές μας. Δημιουργοῦσε ἀπαράδεκτα κενὰ καὶ ἐπικίνδυνες παρανοήσεις. Ἔκοβε, ἔραβε, ξήλωνε, φάρδαινε, κατακρεουργοῦσε τὰ ἱστορικὰ δεδομένα γιὰ νὰ διαμορφώσει νέου τύπου συνειδήσεις, ξεκομμένες ἀπὸ τὸν βιωμένο χῶρο καὶ τὸν χρόνο. Κινητοποιοῦσε μὲ ὅλα τα μέσα τοὺς μηχανισμοὺς τῆς λήθης καὶ ἀντικαθιστοῦσε τὴ ζωτικὴ συνέχεια μὲ μιὰ παράδοξη ἀσυνέχεια, στὴν ὁποία ἔπρεπε νὰ ἐνταχθοῦμε.
Δὲν εἶναι μόνον ἡ ἀρχαιοπληξία ποὺ χαρακτηρίζει τὴν παιδεία μας, ἄρα καὶ τὴ σκέψη μας. Εἶναι μιὰ ἐπιλεκτικὴ ἀρχαιολατρεία καὶ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο καλλιεργεῖται, οὕτως ὥστε νὰ ἐξαφανίζεται ἀπὸ τὸ γνωστικὸ μᾶς πεδίο ὁτιδήποτε δὲν χωράει ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Ὀθωνικοῦ Κράτους.
Ἂς θυμηθοῦμε ὅτι τὸ ἐξαρτημένο ἐκεῖνο θνησιγενὲς κρατίδιο ἀπετελεῖτο ἀπὸ τὸ πιὸ φτωχὸ καὶ ἀντιπαραγωγικὸ κομμάτι τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Κι ὅτι ἦταν στερημένο ἀπὸ τὰ κυριότερα συστατικὰ ποὺ συγκροτοῦν τὸν ἱστορικὸ χαρακτήρα τοῦ ἑλληνικοῦ βίου. Τοῦ ἔλειπαν τὰ ἑλληνικὰ λιμάνια. Τοῦ ἔλειπαν οἱ ἑλληνικὲς μεγαλουπόλεις μὲ τὸν πανάρχαιο κοσμοπολίτικο χαρακτήρα καὶ τοὺς δοκιμασμένους ἀστικοὺς θεσμούς. Δὲν εἶχε πλουτοφόρες πηγές, δὲν εἶχε μεγάλα ποτάμια, δὲν εἶχε μεγάλες πεδιάδες ἐκτὸς ἀπὸ τὴ Βοιωτική, δὲν εἶχε συγκοινωνιακὴ ὑποδομὴ καὶ βρισκόταν πολὺ μακριὰ ἀπὸ τὴν παραγωγικὴ ἐνδοχώρα καὶ τὶς τεράστιες ἐπικοινωνιακὲς δυνατότητες τοῦ ἑλληνικοῦ κόσμου. Ἔτσι, ὁ πρωτογενὴς καὶ δευτερογενὴς τομέας ἦταν περίπου ἀνύπαρκτος, ἐνῷ ὁ τριτογενὴς σὲ ἐμβρυακὴ κατάσταση.
Ποιὸς ἦταν, λοιπόν, ὁ λόγος τῆς δημιουργίας ἑνὸς τέτοιους κρατιδίου ποὺ δὲν ἦταν παρὰ τὸ ἀπολειφάδι τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἡ πιὸ ἀκραία ἄκρη τῆς Βαλκανικῆς Χερσονήσου, πλήρως ἀποκομμένα ἀπὸ τὸν κύριο βαλκανικὸ κορμὸ καὶ ἀπὸ τὰ μεγάλα κέντρα τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, ἐκεῖ ὅπου ἔσφυζε ἡ Ῥωμιοσύνη;
Μήπως ἡ ἠθικὴ ἀνταμοιβὴ γιὰ τοὺς ἀπελευθερωτικοὺς ἀγῶνες; Δὲν νομίζω ὅτι θὰ μποροῦσε κανεὶς νὰ πιστέψει στὸ περὶ δικαίου αἴσθημα τῶν ἡγετῶν τῆς οἰκουμένης τὸν καιρὸ τοῦ Μέτερνιχ. Ἐξάλλου, ὁ Ἀγώνας τοῦ 1821, ποὺ εἶχε ξεκινήσει ἀπὸ τὶς παραδουνάβιες χῶρες, εἶχε πανελλήνια συμμετοχὴ τόσο στὰ ὅπλα ὅσο καὶ στόν φόρο τοῦ αἵματος. Ἡ Πόλη, ἡ Χίος, ἡ Σάμος, ἡ Ἀδριανούπολη, ἡ Αἶνος, ἡ Χαλκιδική, ἡ Νάουσα, ἡ Κύπρος, τὸ Σούλι, τὸ Ἀϊβαλί, ἡ Σμύρνη . . ., εἶχαν πληρώσει πολὺ ἀκριβὰ τὸν πρόωρο ξεσηκωμὸ τοῦ γένους. Νὰ ἦταν ἄραγε ἡ ἀμιγὴς σύσταση τοῦ πληθυσμοῦ ποὺ κατοικοῦσε τὴ Στερεά, τὸν Μοριὰ καὶ τὰ νησάκια; Μὰ ἂν ἐξαιρέσει κανεὶς τὰ νησιὰ κι ὁρισμένους ἀπόμακρους τόπους, ὅπως ἡ Μάνη, παντοῦ ἀλλοῦ συνυπήρχαν Χριστιανοὶ καὶ Μωαμεθανοί. Σὲ μερικὰ μέρη μάλιστα τὸ ποσοστὸ τῶν Μωαμεθανῶν ἔναντι τῶν Χριστιανῶν ἦταν μεγαλύτερο ἀπὸ ὅτι σὲ ἄλλες περιοχὲς τῆς Αὐτοκρατορίας, ὅπως γιὰ παράδειγμα ἡ Κύπρος καὶ ἡ Ἀνατολικὴ Θράκη. Ἀλλὰ ἀκόμα καὶ ἀνάμεσα στοὺς Χριστιανοὺς δὲν ὑπῆρχαν πολλοὶ ποὺ μποροῦσαν νὰ ἰσχυριστοῦν ὅτι ἦταν ἀκραιφνεῖς ἀπόγονοι τοῦ Λεωνίδα καὶ τοῦ Περικλῆ.
Τέτοιους εἴδους ἀστειότητες ὅμως ἀποπροσανατολίζουν ἐντελῶς τὴν ἐξιστόρησή μας, ὅπως ἀποπροσανατόλισαν δυστυχῶς καὶ τοὺς πατριῶτες ἐκείνης τῆς ἐποχῆς ποὺ ἀναγκάστηκαν νὰ δεχθοῦν τὸν τρίτης κατηγορίας ξένο πρίγκιπα, ὑποκύπτοντας στὶς ἀποφάσεις ποὺ εἶχαν παρθεῖ ἐρήμην τους.
Μελετώντας τὴν ἱστορία τοῦ 19ου καὶ τοῦ 20ου αἰώνα, δὲν εἶναι δύσκολο νὰ διαπιστώσει κανεὶς ὅτι οἱ λόγοι τῆς δημιουργίας μιᾶς τέτοιας κρατικῆς παρωδίας πρέπει νὰ ἀναζητηθοῦν στὴ σφαίρα τῆς μακρόπνοης πολιτικῆς τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, σχετικὰ μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀπόλυτης κυριαρχίας τους στὰ ἐδάφη τῆς παρηκμασμένης Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Ὁ κυριότερος καὶ πιὸ ἀξιόλογος κόσμος ποὺ ἀνῆκε στὴν ἀρχαιότατη οἰκογένεια τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας. Τὸ πολυπληθέστερο, δυναμικότερο καὶ πιὸ ἀξιόμαχο κομμάτι αὐτῆς τῆς οἰκογένειας ἦταν οἱ Ὀρθόδοξοι ἑλληνόφωνοι καὶ τουρκόφωνοι, σλαβόφωνοι, ἀραβόφωνοι, ἀλβανόφωνοι, ῥουμανόφωνοι, βλαχόφωνοι, Καυκάσιοι καὶ Ἀρμένιοι - ὅλοι αὐτοὶ ποὺ παρὰ τὶς πολιτισμικὲς καὶ τὶς ἄλλες πολλὲς διαφορές τους, ἀναγνωρίζονταν στὴν κοινὴ μνήμη τῆς Ῥωμαίικης Αὐτοκρατορίας, ποὺ δημιουργοῦσε ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος ὅταν θεμελίωσε στὴ θρακικὴ γῆ τὴν Κωνσταντινούπολη, στὸ κέντρο τῶν δυὸ ἑλληνικῶν θαλασσῶν, τοῦ Αἰγαίου καὶ τοῦ Εὐξείνου καὶ συγκάλεσε τὴν Α' Οἰκουμενικὴ Σύνοδο, γιὰ νὰ καταρτίσει τὸ Σύμβολο τῆς Πίστεως, στὴν ἑλληνικὴ Νίκαια τῆς μικρασιατικῆς Βιθυνίας.
Ἡ κοινὴ μνήμη ἦταν ὁ ἀκαταμάχητος ἀντίπαλος, ὅπως τὸ πνεῦμα τοῦ οἰκουμενισμοῦ ποὺ εἶχε γίνει βίωμα, τρόπος ζωῆς καὶ συνεκτικὸς δεσμὸς ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου. Δύσκολα τὰ πολεμᾷς αὐτά, ἀκόμα πιὸ δύσκολα τὰ ξεριζώνεις, μπορεῖς ὅμως νὰ δοκιμάσεις νὰ τὰ ὑποκαταστήσεις μὲ ἰδέες ποὺ θὰ μοιάζουν πιὸ θεμελιώδεις καὶ θὰ φαντάζουν ὑψηλότερες στὴν κλίμακα τῶν ἀξιῶν.
Τὸ σχέδιο τοῦ κατακερματισμοῦ τῆς μεγάλης ἀνατολικῆς οἰκογένειας, ποὺ κοινωνοῦσε τῶν ἀχράντων μυστηρίων, στηρίχθηκε στὴν ἀνάδειξη τῶν πολιτισμικῶν καὶ ἐθνοτικῶν διαφορῶν, τὴν καλλιέργεια τῶν ἐθνικῶν συνειδήσεων καί, ἐνισχύοντας τοὺς κοινωνικοὺς - οἰκονομικοὺς ἀνταγωνισμοὺς μεταξὺ τῶν ὁμόδοξων κοινοτήτων, ὑποδαύλισε τὴν ἀνάπτυξη τῆς μισαλλοδοξίας. Τὰ πρῶτα ἀπελευθερωτικὰ κινήματα τοῦ 19ου αἰώνα εἶχαν ἀνησυχήσει σφόδρα τοὺς ἰσχυροὺς τῆς Δύσης καὶ τοῦ Βορρᾶ. Ὁ Ἀγώνας ποὺ ξεκίνησε στὴ Σερβία τὸ 1806, ἔμοιαζε μὲ χιονοστιβάδα σπρωγμένη ἀπὸ τὸ Ῥήγα Φεραῖο καὶ τοὺς συντρόφους του. Τὰ μηνύματα ἔτρεχαν σὰν τὸ αἷμα τοὺς στὸ Δούναβη καὶ τὸν Σόβα, τὸν Προῦθο καὶ τὸν Μοράβα, τὸν Ἀξιὸ καὶ τὸν Ἕβρο, τὸ Αἰγαῖο καὶ ὅλη τὴν Ἀνατολικὴ Μεσόγειο. Κι ὅταν πολεμοῦσαν οἱ Ἀθηναῖοι τὸν Κιουταχὴ στὸ Χαϊδάρι, τὸ 1826, προσπαθώντας νὰ ἀπωθήσουν τὰ στρατεύματά του πέρα ἀπὸ τὸ λεκανοπέδιο, στὸ πλευρὸ τοὺς πολεμοῦσαν οἱ Θρακομακεδόνες ποὺ εἶχαν κατέβει στὸν νότο, μετὰ τὴν καταστολὴ τῆς ἐπανάστασης στὸν βορρᾶ. Κι ὅταν ὁ Ἰμπραὴμ ἑτοιμαζόταν νὰ ἐκστρατεύσει ἐναντίον τοῦ Μοριά, ἕνας ἑλληνικὸς στολίσκος κατέπλευσε στὴ Βηρυτὸ γιὰ νὰ δημιουργήσει ἀντιπερισπασμὸ καὶ νὰ καθυστερήσει τὸν Ἰμπραήμ. Ὁ στολίσκος αὐτὸς ἦταν θρακικός. Ἦταν τὰ καΐκια τῶν Θρακῶν ποὺ δὲν μποροῦσαν νὰ δράσουν στὰ μέρη τους καὶ ἔβαλαν πλώρη γιὰ ἄλλες θάλασσες. Τὸν ἴδιο καιρό, ὁ ῥωσικὸς στρατὸς βάδιζε πρὸς τὰ ὄρη τοῦ Πόντου. Ἡ χιονοστιβάδα δὲν ἐπρόκειτο νὰ σταματήσει πουθενά.
Ἔτσι, ἐπιταχύνθηκε ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ σχεδίου γιὰ τὸν κατακερματισμό. Ἡ πτωχὴ ἀλλὰ τίμια Ἑλλὰς ἦταν τὸ μέγιστο ποὺ μποροῦσε νὰ παραχωρηθεῖ στὸν Ἑλληνισμό, γιὰ νὰ χρησιμοποιηθεῖ ὡς πανάκεια. Τὸ μόνο ποὺ μποροῦσε νὰ δικαιολογήσει τὴν αἰτία τῆς ὕπαρξής της ἦταν ἡ ἀρχαία τῆς δόξα κι ὅτι κάποτε, πρὶν ἀπὸ 24 αἰῶνες, ἦταν ἡ ἡγετικὴ δύναμη τοῦ ἑλληνικοῦ κόσμου. Κι ἔτσι, ἄρχισε ἡ ἐπιλεκτικὴ προβολὴ τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς ἱστορίας, περιορισμένης τοπικὰ καὶ χρονικὰ στὰ ὅρια ποὺ βόλευαν, καὶ ἡ ἀνάδειξή της σὲ πεμπτουσία τῆς ἑλληνικότητας. Αὐτὴ θὰ μᾶς διαφοροποιοῦσε ἀπὸ τοὺς ὑπόλοιπους Ἕλληνες κι αὐτή, μαζὶ μὲ τὴν ἀπαξία τοῦ οἰκουμενισμοῦ, θὰ μᾶς ἀποξένωνε ἐντελῶς ἀπὸ τοὺς ὑπόλοιπους ὁμόδοξους,
Ἡ ὀθωμανικὴ φιλοσοφία καλλιεργήθηκε στὶς ὄχθες τοῦ λιμνάζοντος Ἰλισοῦ καὶ ἡ παιδεία ὑπηρέτησε πιστὰ τὶς κρατικὲς ἐπιταγές. Τίποτε δὲν ἔπρεπε νὰ θυμίζει τὴν πραγματικότητα. Οὔτε κὰν ἡ γλώσσα. Ὅλα παραποιήθηκαν κι ὅλα πέρασαν ἀπὸ τὸν πάγκο τοῦ ἀνελέητου Προκρούστη ὥστε νὰ καταντήσουμε ὄχι μόνο ἀνάδελφοι ἀλλὰ καὶ ἄκληροι, ἀφοῦ ἀπαρνηθήκαμε τὴν ἀλεξανδρινή, τὴν ἑλληνορωμαϊκή, τὴ βυζαντινὴ καὶ τὴν ὀθωμανικὴ κληρονομιὰ καὶ σβήσαμε ἀπὸ τοὺς χάρτες ὅτι βρισκόταν ἔξω ἀπὸ τὴν ἐπικράτεια τοῦ 1830.
Ἀξιοθρήνητοι ναυαγοὶ σὲ μιὰν ἄγονη νησίδα ὅπου ξέθαβαν ἀρχαιότητες γιὰ νά 'χουν κάτι νὰ δείχνουν στὰ παιδιά τους, ὅταν θὰ ἐρχόταν ἡ ὥρα τους νὰ τοὺς μιλήσουν γιὰ τὶς ῥίζες τους. Πλήρως ἀποκομμένοι ἀπὸ τὸν περιβάλλοντα χῶρο : τὸν ἀλύτρωτο Ἑλληνισμὸ καὶ τοὺς ἀλλοεθνεῖς λαούς, ὁμοδόξους καὶ ἑτεροδόξους, μὲ τούς ὁποίους εἶχαν συνυπάρξει οἱ Ἕλληνες ἐπὶ αἰῶνες ἢ καὶ χιλιετίες.
Οἱ πανάρχαιοι θαλάσσιοι δρόμοι καὶ τὰ μεγάλα λιμάνια, οἱ εὐλογημένες πεδιάδες καὶ τὰ μεγάλα λιμάνια, οἱ εὐλογημένες πεδιάδες καὶ τὰ πλούσια βοσκοτόπια, τὰ πλωτὰ ποτάμια καὶ οἱ ἐπικοινωνιακοὶ ἄξονες ποὺ λειτουργοῦσαν ἀπὸ τὸν καιρὸ τοῦ Φιλίππου, ἡ βαλκανικὴ ἐνδοχώρα ποὺ ὁδηγεῖ στὴν ὑπόλοιπη Ἀσία, ἔμειναν ἐκτὸς παιδείας. Ἀρνηθήκαμε ἀκόμα καὶ τοὺς πνεύμονες τοῦ ἑλληνικοῦ σώματος - τὴ Θεσσαλονίκη, τὴ Σμύρνη καὶ τὴν Τραπεζοῦντα - ἀλλὰ καὶ τὴν καρδιά του, τήν Κωνσταντινούπολη. Μὲ ἄλλα λόγια ἡ ὀθωνικὴ παιδεία εἶχε προβεῖ στὴ συρρίκνωση τοῦ Ἑλληνισμοῦ πολὺ πρὶν νὰ ἀρχίσει ὁ ὀλέθριος διαμελισμός του. Ἔτσι, ἡ Ἀθήνα τοῦ 1834 ἦρθε νὰ ὑποκαταστήσει τὸ κέντρο τοῦ ἑλληνικοῦ κόσμου καὶ νὰ ἐπιβάλλει τὸν αὐθαίρετο τίτλο τοῦ «ἐθνικοῦ κέντρου» - κέντρο ἑνὸς ἔθνους τοῦ ὁποίου ἡ πολιτικὴ ἐπικράτεια ἄρχιζε ἀπὸ τὰ σύνορα τῆς Στερεᾶς μὲ τὴ Θεσσαλία καὶ κατέληγε στὸ Ταίναρο, ἐνῷ τὸ ἐπίσημο ἱστορικὸ τοῦ παρελθὸν ἄρχιζε ἀπὸ τὸν Γέρο τοῦ Μοριὰ καὶ κατέληγε στὸν Καραϊσκάκη.
Εἶναι πάντως ἀξιοπρόσεκτο ὅτι ἡ δεσπόζουσα ἰδεολογία παγιώθηκε στὸν 19ο αἰώνα καὶ τίποτα δὲν στάθηκε ἱκανὸ νὰ τὴ μεταβάλλει ἤ, ἔστω, νὰ διευρύνει τὴν ἐμβέλειά της στὰ νεότερα χρόνια. Καμιὰ ἐδαφικὴ προσθήκη δὲν ἀποτέλεσε οὐσιαστικὸ ἀντικείμενο τῆς ἱστορικῆς παιδείας στὰ σχολεῖα τοῦ 20ου αἰώνα. Ἡ διδακτέα ὕλη παρέμεινε πιστὴ στὸ ὀθωνικὸ σχῆμα (Κόρινθος, Ἀθήνα, Σπάρτη, Θήβα), ἐνῷ, χάρη στὸν Φαλμεράγιερ, προστέθηκε ἐπειγόντως καὶ ὀλίγο Βυζάντιο ποὺ τὸ καταπίνουν οἱ μαθητές σὰν μουρουνόλαδο.
Ποὺ εἶναι ἡ Θεσσαλία καὶ ἡ θεσσαλικὴ ἱστορία; Ποὺ εἶναι ἡ Κρήτη μετὰ τὸ τέλος τοῦ μινωικοῦ πολιτισμοῦ; Ποὺ εἶναι τὰ Ἑπτάνησα καὶ τὰ νησιὰ τοῦ Ἀνατολικοῦ Αἰγαίου; Ποὺ εἶναι ἡ Ἤπειρος, ἡ Μακεδονία, ἡ Θράκη, τὰ Δωδεκάνησα; Ποιὸς εἶναι ὁ χῶρος στὸν ὁποῖο ἔζησαν οἱ ἑκατοντάδες χιλιάδες Ἕλληνες, αὐτοὶ ποὺ ἀναγκάστηκαν νὰ πάρουν τοὺς δρόμους τῆς Προσφυγιᾶς ἀπὸ τὸ 1878 (ὅταν οἱ Μεγάλες Δυνάμεις ἀπέσπασαν ἀπὸ τὸν θρακικὸ κορμὸ τὴ Βόρεια Θράκη καὶ ὅταν κατασκεύασαν τὴν ἡμιαυτόνομη τάχα ἐπαρχία τῆς Ἀνατολικῆς Ῥωμυλίας) ὡς τὸ 1974, ὅταν κατακτήθηκε τὸ 40% τῶν ἐδαφῶν τῆς Κύπρου; Μὲ ποιὰ κράτη, μὲ ποιοὺς λαοὺς καὶ ποιοὺς πολιτισμοὺς συνορεύει ἡ Ἑλλάδα; Ποιοὶ εἶναι οἱ δεσμοὶ ποὺ μᾶς συνδέουν καὶ ποιὲς οἱ διαφορὲς ποὺ μᾶς χωρίζουν;
Ὅλα αὐτὰ καὶ ἄλλα πολλὰ θέματα ποὺ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀπασχολοῦν τὴν παιδεία βρίσκονται ἔξω ἀπὸ τὸ ὀπτικὸ τῆς πεδίο. Ἀκόμα καὶ οἱ μετρημένες στὰ δάχτυλα ἀναφορές ποὺ θὰ ἀνακαλύψετε στὰ σχολικὰ βιβλία τῆς τελευταίας δεκαετίας - κάτι γιὰ τὴν Αἰνίτισσα καπετάνισσα Δόμνα Βιζβίζη καὶ τρεῖς ἀράδες γιὰ τὴν Αὐτοκρατορία τῆς Τραπεζοῦντας ἢ μιὰ παράγραφος γιὰ τὴν καταγωγὴ τῶν Μακεδόνων καὶ δυὸ λόγια γιὰ τὴ Μικρασιατικὴ Καταστροφὴ - δὲν εἶναι παρὰ μπαλώματα. Μόνο καὶ μόνο γιὰ νὰ σωπάσουν οἱ διαμαρτυρόμενοι ἢ γιὰ νὰ καλυφθοῦν ὅπως-ὅπως θέματα ποὺ ἦρθαν μὲ δραματικὸ τρόπο στὴν ἐπικαιρότητα καὶ φανέρωσαν τὰ τεράστια ἐκπαιδευτικὰ μᾶς κενά.
Γιὰ αὐτὸ πιστεύω ὅτι δὲν πρέπει νὰ διαμαρτυρόμαστε γιὰ τὶς ἐλλείψεις. Τίποτα δὲν μπορεῖ νὰ καλύψει τὴν ἀπουσία τῆς Θρᾴκης ἀπὸ τὴν παιδεία. Κι ἀλίμονο ἄν ἱκανοποιηθοῦμε μὲ δυὸ τρία μπαλώματα, σὰν τὰ γνωστὰ στερεότυπα, τὰ χιλιοχρησιμοποιημένα.
Γιὰ νὰ συμπεριληφθεῖ ἡ Θράκη στὴν παιδεία μᾶς πρέπει νὰ ἀλλάξει ὁλόκληρη ἡ ἐκπαιδευτικὴ πολιτική. Νὰ ἀπαλλαγοῦμε ἀπὸ τὸ σύνδρομο τῆς ἐπαρχιακῆς μιζέριας τοῦ Ὀθωνικοῦ Βασιλείου. Νὰ πάψουμε νὰ θεωροῦμε ὅτι γιὰ νὰ ἀνήκουμε πολιτικὰ καὶ οἰκονομικὰ στὴ Δύση πρέπει νὰ ἀφανίσουμε τὸν πολιτισμό μας, νὰ προσαρμόσουμε τὴν ἱστορία μας στὰ δυτικὰ μέτρα καὶ σταθμά, νὰ ἀπαρνηθοῦμε τὴν βαλκανικὴ μᾶς ὑπόσταση καὶ νὰ ὀνομάζουμε τὰ Βαλκάνια «Νοτιοανατολικὴ Εὐρώπη» γιὰ νὰ αἰσθανόμαστε περισσότερο Δυτικοὶ καὶ λιγότερο Ἀνατολίτες.
Πιστεύω ὅτι φθάσαμε ὡς τὴ δραματικὴ δεκαετία ποὺ διανύουμε, ἄμοιροι ἑλληνικῆς παιδείας, κριτικῆς σκέψης καὶ γεωγραφικῆς συνείδησης. Εἴμαστε θύματα καὶ θύτες, δέκτες καὶ ἀναμεταδότες, ἀλλὰ καὶ δημιουργοὶ τῆς ἄρχουσας ἰδεολογίας ποὺ μᾶς παγίδευσε μέσα στὴν ἐπιλεκτικὴ ἀρχαιοπληξία καὶ τὴν τυφλὴ γεωγραφία.
Πρέπει νὰ μάθουμε νὰ διαβάζουμε τοὺς χάρτες γιὰ νὰ καταλάβουμε τὴ γεωπολιτικὴ σημασία τῆς Βαλκανικῆς. Νὰ παρακολουθήσουμε τὶς ὀδικὲς ἀρτηρίες ποὺ ἀκολούθησαν ὁ Φίλιππος κι ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος γιὰ νὰ διασχίσουν τὸν χῶρο. Νὰ δοῦμε τοὺς Ῥωμαίους νὰ συνδέουν τὴ Δύση μὲ τὴν Ἀνατολή, κατασκευάζοντας πρῶτα τὴν Ἐγνατία, ποὺ ξεκινάει ἀπὸ τὴν Ἀδριατικὴ καὶ μέσῳ Μακεδονίας καταλήγει στὴ Θράκη, κι ὕστερα τὴ Διαγώνιο ὁδό, ποὺ περνάει ἀπὸ τὸ Βελιγράδι, τὴ Νις, τὴ Σόφια, τὴ Φιλιππούπολη, τὴν Ἀδριανούπολη, γιὰ νὰ καταλήξει κι αὐτὴ στὸ ἄκρο τῆς θρακικῆς γῆς. Στὰ στενὰ τοῦ Βοσπόρου. Πρέπει νὰ μάθουμε νὰ διαβάζουμε τοὺς χάρτες γιὰ νὰ ἀντιληφθοῦμε τὴ σημασία τῆς πόλεως ποὺ ἵδρυσε ὁ Φίλιππος, στὴν ὄχθη τοῦ Ἄνω Ἕβρου καὶ τῆς ἔδωσε τὸ ὄνομά του. Γιατὶ ἦταν ἡ Φιλιππούπολης ἡ πρώτη ἑλληνικὴ πόλις ποὺ βρισκόταν σὲ τόσο μεγάλη ἀπόσταση ἀπὸ τὴν κοντινότερη θάλασσα, τόλμημα μοναδικὸ ποὺ φανέρωνε τὴ μελλοντικὴ ἀνάπτυξη τοῦ ἑλληνικοῦ κόσμου ὡς τὰ βάση τῆς βαλκανικῆς ἐνδοχώρας καὶ ὡς τὰ πέρατα τῆς Ἀσίας. Μέσα ἀπὸ τὸν χάρτη θὰ καταλάβουμε γιατὶ ὁ Βασίλειος ὁ Βουλγαροκτόνος χρησιμοποίησε τὴ Μοσυνούπολη ἐδῶ, δίπλα στὴν Κομοτηνή, γιὰ νὰ περνᾷ τοὺς χειμώνας στὴ διάρκεια τοῦ βουλγαροβυζαντινοῦ πολέμου, ὁ ὁποῖος διεξήχθη στὸ δυτικὸ τμῆμα τῆς Βαλκανικῆς. Εἶναι ἀδιανόητο νὰ μᾶς διδάσκουν τὸν Πελοποννησιακὸ Πόλεμο χωρὶς νὰ μᾶς ἔχουν μιλήσει γιὰ τὴ στρατηγικὴ σημασία τῆς γῆς ποὺ ἐκτείνεται ἀνάμεσα στὸν Στρυμώνα καὶ τὸν Εὔξεινο Πόντο, γιατὶ ἡ Θράκη ὑπῆρξε ἕνα ἀπὸ τὰ κυριότερα θέατρα τοῦ τριακονταετοῦς αὐτοῦ πολέμου.
Ἐξάλλου, στὴ Θρακικὴ Χερσόνησο νικήθηκαν οἱ Ἀθηναῖοι κι ἐκεῖνοι οἱ Αἰγὸς Ποταμοὶ ἔχουν βασανίσει ἑκατομμύρια μαθητές, ποὺ δὲν θὰ μάθουν ποτὲ οὔτε ποὺ βρίσκεται αὐτὸς ὁ τόπος, οὔτε γιατὶ βρέθηκαν ἐκεῖ οἱ Ἀθηναῖοι καὶ οἱ Λακεδαιμόνιοι, οὔτε ὅμως ὅτι ἐκεῖ ἄφησαν τὰ κοκαλάκια τοὺς χιλιάδες Γάλλοι, χιλιάδες Βρετανοὶ καὶ χιλιάδες στρατιῶτες τῆς Κοινοπολιτείας στὴ διάρκεια τοῦ Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ὅταν ἡ Ἑλλάδα, οὐδέτερη ἀκόμα, εἶχε παραχωρήσει τὸ λιμάνι τῆς Θεσσαλονίκης στὰ Ἀγγλογαλλικὰ στρατεύματα, καὶ τὸν Μοῦδρο, γιὰ νὰ ἐγκαταστήσει τὸ στρατηγεῖο του ὁ Τσόρτσιλ στὴ Λῆμνο, ἀπέναντι στὴν εἴσοδο τῶν Δαρδανελίων.
Κι εἶναι χαρακτηριστικὸ ὅτι πουθενὰ δὲν γράφεται τὸ αἴτημα τῶν Η.Π.Α. πρὸς τὴν Ὀθωμανικὴ Κυβέρνηση γιὰ τὴν παραχώρηση τοῦ λιμανιοῦ τῆς Αἴνου - ὥστε νὰ ἐλλιμενιστεῖ ὁ ἀμερικανικὸς στόλος στὰ μέσα τοῦ 19ου αἰώνα, σὲ ἕνα διπλὸ λιμάνι μὲ πρόσβαση στὸν πλωτὸ Ἕβρο καὶ στὸ Αἰγαῖο. Μὰ ποιὸς γνωρίζει ποὺ βρίσκεται ἡ Αἶνος ὥστε νὰ ἐξηγήσει καὶ τὸν λόγο γιὰ τὸν ὁποῖο τὴν ζήτησαν οἱ Ἀμερικανοὶ ὡς πρώτη βάση τοῦ στόλου τους στὴ Μεσόγειο ἀλλὰ καὶ τὸν λόγο γιὰ τὸν ὁποῖον τοὺς τήν ἀρνήθηκε τότε ὁ Σουλτάνος;
Στὴ μνήμη τοῦ Χρύσανθου μητροπολίτη Τραπεζοῦντος κι ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν, πενήντα χρόνια μετὰ τὸν θάνατό του
Οἱ πρωτεύοντας ῥόλος ποὺ διαδραμάτισε ἡ ἱστορικὴ Θράκη ἐξαιτίας τῆς στρατηγικῆς τῆς θέσης κι ὁ πρωτευουσιάνικος χαρακτήρας τοῦ πολιτισμοῦ της, ποὺ ἀναγνωρίζεται σὲ ὅλες τὶς ἐκφάνσεις τοῦ ἱστορικοῦ τῆς βίου ἀπὸ τὸν καιρὸ ποὺ φιλοξένησε τὴν πρωτεύουσα τοῦ Κωνσταντίνου στὸ ἔδαφός της, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐνταχθεῖ στήν παγιωμένη λογικὴ τῆς στενόμυαλης καὶ στείρας ἱστορικῆς μᾶς παιδείας. Γαλουχηθήκαμε μὲ ἰδεοληψίες καὶ θέσφατα. Στερημένοι ἀπὸ τὴ μεγαλοσύνη τῆς καθ' ἡμᾶς Ἀνατολῆς, ἔτσι ὅπως τὴν περιέγραψε στὰ ἔργα του καὶ τὴν ὑπηρέτησε σὲ ὅλη τὴ διάρκεια τῆς ζωῆς του ὁ Θρακιώτης ἱεράρχης Χρύσανθος Φιλιππίδης ὁ ἐπιφανέστερος Κομοτηναῖος τῆς ἐποχῆς μας, μιὰ ἀπὸ τὶς πιὸ θαρραλέες καὶ ἐναργεῖς προσωπικότητες τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀλλὰ καὶ τῶν πολιτικῶν μᾶς πραγμάτων.
Ἕνας ἄξιος ἐκπρόσωπος τοῦ οἰκουμενικοῦ πνεύματος, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε τὴ διακυβέρνηση τῆς Τραπεζοῦντας ὅταν μπῆκε τὸ 1916 ὁ ῥωσικὸς στρατὸς στὸν ἀνατολικὸ Πόντο καὶ λίγο ἀργότερα, δέχθηκε νὰ προεδρεύει τῆς ἐπιτροπῆς τῶν μπολσεβίκων τῆς Τραπεζοῦντας, γιὰ νὰ σώσει ὄχι μόνον τὸ χριστιανικὸ ποίμνιο ἀλλὰ καὶ τούς Μωαμεθανοὺς συμπολίτες Του ἀπὸ τὶς ἐπερχόμενες συμφορές. Κι ὅταν καταδικάστηκε ἐρήμην σὲ θάνατο καὶ κατέφυγε στὴν Ἑλλάδα διορίσθηκε ἀντιπρόσωπος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη κι ἀνέλαβε, μὲ τὸν τίτλο τοῦ ἔξαρχου, τὴ μελέτη τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ζητήματος τῆς Ἀλβανίας ἀπὸ τὸ 1926 ὡς τὴν κατάληξη σὲ συμφωνία τὸ 1937. Στὸ διάστημα αὐτὸ κινήθηκε δραστήρια στὸν οἰκεῖο χῶρο τῆς Βαλκανικῆς, ἀπὸ τὸ Βελιγράδι στὸ Βουκουρέστι καὶ τὴν Κορυτσά, δυσαρεστώντας τοὺς δυτικοὺς προστάτες. Ὕψωσε τὸ ἀνάστημά Του γιὰ νὰ ἀποτρέψει τὴν κήρυξη τοῦ αὐτοκέφαλου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Δωδεκανήσου, ποὺ ἐπεδίωκε ἡ κυρίαρχη Ἰταλία. Ταξίδεψε στὴ Μέση Ἀνατολὴ γιὰ νὰ μελετήσει τὸ ἐκκλησιαστικὸ ζήτημα τοῦ Πατριαρχείου Ἀντιόχειας. Ὑπερασπίστηκε τὴν ὑπόθεση τῆς Κύπρου μετὰ τὴν ἐξέγερση τοῦ κυπριακοῦ λαοῦ καὶ τῆς ἀγγλικῆς κατοχῆς. Ἀνέλαβε τὴν προεδρία τοῦ Ταμείου Ἀνταλλαξίμων Κοινοτικῶν καὶ Κοινωφελῶν Περιουσιών, ἀφοῦ πρῶτα παραιτήθηκε «παντὸς μισθοῦ καὶ ἐπιδόματος» ποὺ προέβλεπε ἡ σχετικὴ θέση. Εἰσηγήθηκε στὸν Βενιζέλο νὰ μεσολαβήσει στὴν κυβέρνηση τῆς Τουρκίας νὰ ἔρθουν στὴν Ἑλλάδα τὰ ἱερὰ κειμήλια τῆς Μονῆς Σουμελᾶ καὶ παρὰ τὴν ἀντίθετη γνώμη τῶν φίλων καὶ συμμάχων μᾶς ἐκλέχτηκε Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν τὸ 1938 καὶ ἐκθρονίστηκε ἀπὸ τὴν ἐγκάθετη κατοχικὴ κυβέρνηση στίς 18 Ἰουνίου 1941, ἔχοντας ἀρνηθεῖ νὰ ὁρκίσει τοὺς Ἕλληνες ἐπίορκους.
Τέτοιες φυσιογνωμίες δὲν χωροῦν στὰ σχολικὰ ἐγχειρίδια, γιατὶ ὁ κύριος χῶρος δράσης τους ἀλλὰ καὶ ἡ πνευματικὴ ἐμβέλειά τους δὲν ὑπάγονται στὴν ἑλλαδικὴ φιλοσοφία ποὺ διέπει τὴν παιδεία καὶ δυναστεύει τὴ ζωή μας σὲ ὅλους τοὺς τομεῖς.
Μὲ ἀγωνία παρακολουθῶ τὶς νέες ἐκδόσεις τῶν σχολικῶν βιβλίων. Μὲ ὀργὴ ὅμως διαπιστώνω ὅτι ἡ ἄρχουσα ἰδεολογία τοῦ 19ου αἰώνα κυριαρχεῖ καὶ στὰ τέλη τοῦ 20ου αἰώνα. Ἀνήκουμε λοιπὸν στὴ Δύση στὴν ὁποία δώσαμε τὰ φῶτα, μέσῳ τῶν γνωστῶν ἐκείνων προγόνων κι ἔτσι νιώθουμε ὑπερήφανοι καθὼς κόψαμε τὸν ὀμφάλιο λῶρο καὶ τὸν ὑποκαταστήσαμε μὲ τὰ μεγάλα λόγια καὶ τὶς τυμβωρυχίες στὸ ἀθηναϊκὸ ὑπέδαφος καὶ τοὺς κλασικοὺς χρόνους. Ἀγνοοῦμε σὲ βάθος τὴν πραγματικὴ μᾶς ἱστορία. Ἀρνούμαστε ἀκόμα τὴν ἑλληνιστικὴ μᾶς παράδοση, τὴν ἑλληνορωμαϊκή, τὴν βυζαντινή, τὴν ὀθωμανική. Βαυκαλιζόμαστε μὲ μεγαλοστομίες ποὺ ἐκστομίζονται ἀπὸ μπαλκόνια καὶ τηλεοπτικὰ παράθυρα.
Σήμανε ὅμως ἡ ὥρα ποὺ μποροῦμε νὰ ἀνατρέψουμε τὸ παγιωμένο καθεστὼς τῆς παιδείας μας. Τώρα ποὺ βομβαρδίζεται ἀνηλεῶς ἡ Γιουγκοσλαβία καὶ μάθαμε κι ἐμεῖς, μαζὶ μὲ τοὺς Ἀμερικανούς, ποὺ βρίσκεται τὸ Κοσσυφοπέδιο. Τώρα, ποὺ πλήττεται ἡ γενέτειρα τοῦ ἱδρυτῆ τῆς Ῥωμέικης Αὐτοκρατορίας κι ἀκοῦμε τὴν κραυγὴ τῆς Ναϊσσοῦ νὰ ξυπνᾷ μνῆμες στὰ βάθη τῆς ψυχῆς μας. Τώρα, ποὺ ἴσως προλαβαίνουμε ἀκόμα νὰ μάθουμε τὶ συνέβη στὰ Βόρεια Θράκη στὸ διάστημα τῆς ἡμιαυτόνομης ὕπαρξής της, ὅταν τῆς ἔδωσαν τὸ κατασκευασμένο ὄνομα Ἀνατολικὴ Ῥωμυλία καὶ τὴν ἔθεσαν ὑπὸ τὸν ἔλεγχο καὶ τὴν προστασία τῶν ξένων δυνάμεων καὶ ἀστυνομιῶν. Γιατὶ ἐκεῖ ἐφαρμόστηκε γιὰ πρώτη φορὰ τὸ ἐκκαθαριστικὸ σχέδιο σὲ βάρος τῶν λαῶν τῆς Βαλκανικῆς, κυρίως ὅμως σὲ βάρος τοῦ Ἑλληνισμοῦ ποὺ ἔχανε γιὰ πάντα ἕνα σημαντικὸ τμῆμα τῆς Θρᾴκης. Ἔτσι μόνον θὰ ἀντιληφθοῦμε τὶ πρόκειται νὰ συμβεῖ στὸ Κοσσυφοπέδιο, τώρα ποὺ ὅλα ἀποφασίζονται καὶ πάλι, στὸ Βερολίνο, ὅπως ἄλλωστε καὶ τὸ 1878.
Πενήντα ἀκριβῶς χρόνια μετὰ τὸ θάνατο τοῦ Χρύσανθου μητροπολίτη Τραπεζοῦντος Ἀθηνῶν, εἴμαστε πιὰ ὥριμοι νὰ ἀποτάξουμε τὴν ἐπαρχιακὴ μιζέρια καὶ νὰ ξανασυναντηθοῦμε μὲ τὴν ἱστορία καὶ τὴν παράδοσή μας. Νὰ ταξιδέψουμε μαζὶ Του στὴν Γκιουμουλτζίνα, ὅπως τοῦ ἄρεσε νὰ ἀποκαλεῖ τὴ γενέθλια πόλη, καὶ στὴν Τραπεζοῦντα. Στήν Κορυτσά, τὸ Βελιγράδι, τὸ Νοβορωσίσκ, τοὺς Ἅγιους Τόπους καὶ τὴν Κύπρο. Νὰ δεχθοῦμε τὴν εὐεργετικὴ πολιτικὴ τοῦ ἀταλάντευτου οἰκουμενικοῦ πνεύματος τῆς καθ' ἡμᾶς Ἀνατολῆς.
Ἡ ἐνσωμάτωση τῆς Θρᾴκης εἶναι ἐπέτειος μνήμης. Καί «ἡ μνήμη τῶν ἀνθρώπων εἶναι οἱ ἴδιοι οἱ ἄνθρωποι». Εὐτυχῶς, στὴ διάρκεια τῶν δραματικῶν γεγονότων ποὺ κορυφώθηκαν ἀπὸ τὸ βράδυ τῆς 24ης Μαρτίου. Λειτούργησε καὶ πάλι ἡ καταχωνιασμένη συλλογικὴ μνήμη. Ἐκεῖ ἀνήκει ἡ Θράκη.
Τώρα πιά, μὲ ἀνοιχτὲς τὶς μέχρι χθὲς κλειδαμπαρωμένες θύρες, εἶναι ὑποχρέωση ὅλων μας νὰ μὴν τὶς ἀφήσουμε νὰ ξανακλείσουν. Ὁ ἑλληνικὸς βορᾶς εἶναι τὸ μέλλον αὐτοῦ τοῦ τόπου. Θὰ τὸ καταλάβουμε μόνον ὅταν ἡ παιδεία μᾶς περάσει στὴν ὄχθη τοῦ Πηνειοῦ, γιὰ νὰ διασχίσει τὶς ἱστορικὲς πεδιάδες καὶ νὰ γνωρίσει τὰ μεγάλα ποτάμια ποὺ μᾶς συνδέουν μὲ τὸ ζωτικότερο κομμάτι τοῦ σύγχρονου ἑλληνικοῦ κόσμου. Τότε θὰ ἐνσωματωθεῖ ὁ Νότος στὸν Νότο. Καὶ τότε πιὰ θὰ ἔχουμε ἀποκαταστήσει τὴ σχέση μας μὲ τὸ παρελθόν, τοὺς κοντινοὺς καὶ μακρινοὺς προγόνους. Μόνον ἔτσι θὰ ἔχουμε τὴ δυνατότητα νὰ ἀνήκουμε στὴ Δύση, ἐμεῖς ποὺ ἐκπροσωποῦμε τήν καθ' ἡμᾶς Ἀνατολὴ τοῦ Χρύσανθου Φιλιππίδη, τοῦ ἀναθρεμμένου σὲ αὐτὴν τὴν πόλη, ὅπου ἡ μνήμη ἐξακολουθεῖ νὰ καθοδηγεῖ τὴ ζωὴ τῶν ἀνθρώπων της.

Πηγή:Ἐφημερίδα «Παρατηρητὴς τῆς Θρᾴκης», Δευτέρα 10 Μαΐου 1999, σέλ. 12

Τὸ Ἑλληνικὸν Ἵδρυμα ΝΓΠ καὶ Συστημικῶν Λύσεων καὶ τὸ λογότυπό του εἶναι κατοχυρωμένα σήματα ὑπηρεσιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἱδρύματος ΝΓΠ καὶ Συστημικῶν Λύσεων [Hellenic/Greek Institute for NLP and Systemic Solutuions]. Ἀπαγορεύεται ἡ δίχως ἄδεια ἀναπαραγωγὴ αὐτῆς τῆς σελίδας καὶ τοῦ περιεχομένου της. This page, and all contents, are Copyright © by Stylianos P. Paulides, Athens, Greece.
© 1997- Ἑλληνικὸν Ἳδρυμα ΝΓΠ καὶ Συστημικῶν Λύσεων.
| Ἐπικοινωνία | Περιεχόμενα | Πρόγραμμα | Σελίδα Ὑποδοχῆς| Ὂπισθεν |